مولویه وبکتاشیه ، دومکتب صوفیانه ایرانی الاصل درقلمروترکان

               

                   [به یادبوداستادفقیدمان مرحوم فروزانفرکه نخستین پایه گذارمولوی شناسی علمی بودند]                                     

 اگرچه درفضای محدودی که مجال این مقاله باشد فرصت آن نیست تاازیکی ازمهمترین رویدادهای عقیدتی درایران وعثمانی،یعنی رواج عقایدشیعی درقالب مکاتب صوفیانه در دیارترک، سخنی به تمام گفته شود،ولی ازباب گشودن سرفصلی دراین مقال نگارنده اقدام به نگارش این مقاله می نمایدتاسیرتحول یکی ازپیچیده ترین نوع روابط،یعنی دخالت عناصرشیعی افراطی دربعضی مکاتب صوفیانه ترک پرده بردارد.

  

ادامه نوشته

منطق الطیر سلیمانی

                                       

(گزارشی تطبیقی از سیر سخن گفتن مرغان در جهان و تأثیرپذیری غربیان از منطق الطیر عطارنیشابوری)

        منطق الطیران خاقانی صداست

       منطق الطیر سلیمانی کجاست

نوشته حاضر تحقیقی است از دیدگاه ادبیات تطبیقی در پیرامون سخن گویی مرغان وحکمت آن در اساطیروادیان مختلف ، و در نهایت اینکه منظومه عرفانی ـ تربیتی منطق الطیر عطار نیشابوری و تأثیر آن در فرهنگ غرب ، با ذکر چندمثال بارز از این تأثیر پذیری

ادامه نوشته

زيبايان بي‌وفا

                                                                               (بحثي در ترجمه ادبی و نوعي از آن موسوم به ترجمه آزاد)                                                                                                                                                                      .

خلاصه

در زبان ادبي فرانسه اصطلاحي داريم به قرار زيبابان بي‌وفا  Les belles infidels كه در ترجمه بعضي متون، به ويژه ادبي به كار مي‌رود. اما اين كه گفتيم اصطلاحي ادبي است بدين خاطر است كه اين اصطلاح بيش‌تر در مواردترجمه متون ادبي به كار مي‌رود و آن چنين است كه برگردان از زباني به زبان ديگر به گونه‌اي باشد كه مطالب زبان و بيان اصل چندان در ترجمه دخیل نبوده، بلكه نسبت به ذوق و توانایي‌هاي ادبي مترجم، سختي و صعوبت متن مورد ترجمه، عوض شدن حال و هواي زمان تاليف و تصنيف تا زمان ترجمه وبرخي عوامل ديگر از اندك تا بسياری متفاوت باشد. گذشته از حسن و قبح اين قضيه، كه به زعم راقم اين سطور بيش‌تر برحسن آن بايد تاكيد كرد، معهذا قابل يادآوري است كه اين مورد به هيچ وجه ارتباطي با مقوله‌هايي چون الهام، اقتباس و ... ندارد و تنها در مبحث ترجمه و آن هم در قالب‌زيباي بي‌وفا قابل بیان است.

 

 

 

 

 

 

ادامه نوشته

ذکرتنی چنداز نثرنویسان مقدم وهمزمان باقایم مقام فراهانی

           

                                                                     مقاله تقدیم شده به همایش قایم مقام

استادمرحوم ابراهیم صفایی مورخ صاحبنظروآگاه درتاریخ قاجاریه که بــه ویژه مجموعه اسنادقاجاری منتشرشده ازجانب ایشان اعتبارتاریخی فراوان دارد،درجزوه کوچک چاپ شده ای موسوم به"نهضت ادبی ایران درعصر قاجار"  (بدون تاریخ،بدون ناشر،تاریخ مقدمـــــــه کتابچه آبان مـــــاه1333 خورشیدی) ضمن قایل شدن به یک انقلاب ادبـــی درعصــــرقاجاریه(اشاره به دوران بازگشت درشعرفارسی وتحول درنثر نویسندگان چون قایم مقام) متذکرتنی چندازنثرنویسان مشهورمعاصریااندکی قبل ازقایم مقام گردیده اندکه بالطبع قایم مقام رابایددررأس ایشان قراردارد.

                                                                        

 

ادامه نوشته

شاهد صادق

(روایت اواخر روزگار عباس میرزا نایب السلطنه و سلطنت محمد شاه قاجار از شاهزاده فرهاد میرزا معتمدالدوله برادرمحمدشاه)

گرچه همه شاهان و شاهزادگان قاجار و مدعی فضل و کمال و جمعی از ایشان شاعر و نثر نویس بوده اند، اما تنها چهار تن از شاهزادگان این سلسله استحقاق نیل به این مقامات را یافته اند. علیقلی میرزا اعتضاد السلطنه فرزند فتحعلی شاه، بهمن میرزا فرزند عباس میرزا، ابوالحسن میرزا شیخ الرئیس نوه فتحعلی شاه و فرزند محمد تقی میرزا حسام السلطنه و سر انجام شاهزاده فرهاد میرزا معتمد الدوله پسر پانزدهم نایب السلطنه عباس میرزا.

ادامه نوشته

مقام زن درتصوف اسلامی

 

                                                                            ومن کل شیء خلقناکم زوجین لعلکم تذکرون

                                                                                        (قرآن مجید:الذاریات:51)

       به عنوان مقدمه

 غالباًاین ذهنیت غلط ازآثاربازمانده صوفیان وجوددارد که تصوف اسلامی ـ ایرانی راهیچ عنایتی بازنان نبوده،بلکه درمقابل ایشان راسدراه مقامات صوفیانه وعامل بازماندن ازمراتب عرفانیشان دانسته اند!امابه زعم ماوچنانکه سطورآتی این نوشته نشان خواهنددادچنین برداشتی اززنان درتصوف اسلامی ـ ایرانی صحت نداشته وصوفیان نیزبه موازات دیگرمسلمانان مقام زن رادرآفرینش ارج نهاده،اماباتعبیرات واصطلاحات خودشان.

ادامه نوشته

ذکری ازعجایب خلیج فارس ودریای عمان

  قرارگرفتن سواحل وبنادرخليج فارس ودرياي عمان برسرراههاي عمده تجاري وفرهنگي قديم،ازآن جمله جاده معروف ابريشم وجاده ادويه،درعين رسوخ دادن وامتزاج فرهنگهاوتمدنهاي مختلف تحت نام وعنوان خليج فارس (يابه عبارت خودشان درياي فارس)ودرياي عمان، باعث ميگرديدازهمان ايام اقوال وافسانه هاي گاه مبالغه آميزراجع به اين مناطق درافواه ملوانان،دريانوردان وسياحان سرزمينهاي مختلف شايع گرددكه دامنه آن حتي به متون تاريخي وادبي آن اعصارهم كشيده بود

 

ادامه نوشته

جدول تطبیقی اسامی مختلف ماههای نجومی

 

  تقسیم سال به دوازده ماه(صرفنظر ازمقدارمتفاوت روزهای هرماه)برطبق روایات مذهبی سابقه اش به عصرطوفان نوح می رسد.درتورات(عهدقدیم)اولین نشانه رسمی ماه شماری ونشانه دینی سال وماه شماری به چشم می خورد که چنانکه گذشت بازمی گرددبه بعدازطوفان،به تقریب چیزی حدودبیست وسه قرن قبل ازمیلادمسیح(1).درآنجاتصریح گردیده که اوقات سال به دوازده ماه سی روزه با اضافه یک پنج روزه افزودنی به ماه آخرین حساب می شده(این پنج روزآخرکه درتقاویم قدیم به خمسه مسترقه شناخته می شدتامدتهابعدازاسلام هم رواج داشت،چنانکه درکتاب نوروزنامه،منسوب به خیام ومنابع دیگرذکرآن رفته است)

ادامه نوشته

صورفلكي درشعرفارسی

صورفلكي درشعرفارسی 

  در فرهنگ يونان قديم از پدران آسماني (آباء علوي، منظور هفت سياره معروف به انضمام ستارگان و سيارات ديگر) و مادر زمينی بسیارسخن رفته است آنان که نتيجه پیوند و نزديكيشان پیدایش مواليد ثلاثه (فرزندان سه گانه: جماد، نبات،‌حيوان) بوده است. از همين جاد دانتسته مي‌شود كه يك از اموري كه فكر بشر را از دوران ابتدايي تا اين زمان به خود مشغول مي‌داشته بازيابي ارتباط اين اجرام آسماني و نقش آنان در سرنوشت انسانها بوده است.در همان فرهنگ يوناني و منسوب به ارسطو است آنچه مولانا فرموده:

          

ادامه نوشته

نام ومناسبت روزهای هرماه درایران قدیم به روایت مسعودسعد، شاعرنامدارقرن ششم هجری

   ایرانیان قدیم به روایت بیرونی و دیگر صاحبان منابع گاهشماری افزون بر نام دوازده ماه سال که از اسامی امشاسپندان ، یا فرشتگان مقرب گرفته شده بود برای روزهای سی گانه ماه نیز نامهایی داشتند که به ویژه دوازده روز اول هر ماه همان اسامی ماههامی بودند. ناگفته نماند ایرانیان روز تقارن نام ماه ونام روز را بزرگ می داشتند و جشن می گرفتند مثل مهرگان و بهمنگان (بهمنجنه) که ذکر آن در تواریخ مختلف رفته است .

 

ادامه نوشته

منوچهري وتصويرسازي در شعر

                             ( نوشته زیررااین جانب به اتفاق نوشته دیگری راچع به تصویرگری استادسخن فردوسی درشاهنامه ازسالهای دوردر دفاترخود به صورت جزوه درسی داشتم که به درستی به یادنمی آورم جزوه درسی کدامیک ازاستادان پیشین من و دردروس مربوط به منوچهری یاشاهنامه بوده است. معهذادریغم آمد اهل ادب راازآن محروم نمایم .لذابدینوسیله با اندک اصلاحات نگارشی وویرایشی دست به بازنویسی آن زدم، بااین دعاکه اگرنویسنده متن اصلی درقیدحبات است خداوندعمرش رازیاد،واگرنیست خدایش رحمت کناد .)

 

 

ادامه نوشته

اسلام ومقوله شعر وشاعري

                           اسلام ومقوله شعر وشاعري

                                                                                          دكتر علي اكبر خان محمدي

               درشعــرمپیچ ودرفن او

            کزاکذب اوست احسن او

خلاصه

شايد براي يك محقق در علوم اسلامي ومضامین شعروشاعری عرب اين امر كمي عجيب به نظررسدکه چگونه است باوجودی که اسلام درسرزمین منازعات قبیله ای وبه تبع آن شعرجاهلی زاده شد ، معهذا كمترين عنايت را به اين مقوله اخیر نشان داده و در بسياري زمينه ها به نفی آن رأی داده است. به بيان ديگرتاآنجا که می دانیم دركنار مجادلات قبيله اي عرب جاهلي که اسلام بدان پایان داد ، اين در تمام احوال شعر وشاعر قبيله بود كه چون پيامبر يا جادوگري به كمك قبيله خود شتافته و چه بسا با اشعار حماسي و رجز خواني پيروزي قبيله اش را تضمین می نموده . يا در آن شبهاي بي پايان صحرا و آسمان انباشته از ستارگان كه فرصت هر گونه خيال پردازي به عرب جاهلي را مي داد اين شعر بود كه تسكينش داده و مجالی وسیع از باب جولان خیالات به او مي بخشيد . شعر نوعي وسيله احراز هويت براي عرب بدوي و در عين حال فرو نشاندن هيجانات جنسي وعاطفي او به شمار مي رفت و توصيفات وقيحانه اي كه از عشقبازيهاي خيالي شاعر در شعر مي شد گواهي است بر اين مدعا.

ادامه نوشته

اسلام ومقوله شعر وشاعري

                           اسلام ومقوله شعر وشاعري

                                                                                          دكتر علي اكبر خان محمدي

               درشعــرمپیچ ودرفن او

            کزاکذب اوست احسن او

خلاصه

شايد براي يك محقق در علوم اسلامي ومضامین شعروشاعری عرب اين امر كمي عجيب به نظررسدکه چگونه است باوجودی که اسلام درسرزمین منازعات قبیله ای وبه تبع آن شعرجاهلی زاده شد ، معهذا كمترين عنايت را به اين مقوله اخیر نشان داده و در بسياري زمينه ها به نفی آن رأی داده است. به بيان ديگرتاآنجا که می دانیم دركنار مجادلات قبيله اي عرب جاهلي که اسلام بدان پایان داد ، اين در تمام احوال شعر وشاعر قبيله بود كه چون پيامبر يا جادوگري به كمك قبيله خود شتافته و چه بسا با اشعار حماسي و رجز خواني پيروزي قبيله اش را تضمین می نموده . يا در آن شبهاي بي پايان صحرا و آسمان انباشته از ستارگان كه فرصت هر گونه خيال پردازي به عرب جاهلي را مي داد اين شعر بود كه تسكينش داده و مجالی وسیع از باب جولان خیالات به او مي بخشيد . شعر نوعي وسيله احراز هويت براي عرب بدوي و در عين حال فرو نشاندن هيجانات جنسي وعاطفي او به شمار مي رفت و توصيفات وقيحانه اي كه از عشقبازيهاي خيالي شاعر در شعر مي شد گواهي است بر اين مدعا.

ادامه نوشته

نام هاي الحان. آوازها و گوشه هاي موسيقي ايراني در شعر منوچهري دامغاني

      غالباً ديده می شود در معني و مفهوم بعضي اشعار قدما، كه در اينجا شاعر برگزيده قرن پنجم هجري منوچهري ‏دامغاني مورد نظر است، نوپايان در ادب قديم ايران و نوآ موزان، اعم از دانشجويان مبتدي اين رشته ویا ديگر ‏علاقمندان ، با برخي لغات، تركيبات و اصطلاحات خاص مشكل دارند كه جهتي از اين مشكلات، به زعم راقم اين ‏سطور، بازمي گردد به آشنا نبودن با اسامي الحان،آوازها و گوشه هاي موسيقي ايراني كه شرحشان مي آيد.

                                                                                          

ادامه نوشته